Wagon 102Na 624, ul. Jana z Kolna
"Biały poniedziałek". Wagon 102Na 624 wracający z Pomorzan ulicą Jana z Kolna, 05.02.2001
fot. O. Skrzymowski
102Na
Lata produkcji:
 seria 102N1967-1974
 typ 102Na1970-1973
Długość19300 mm
Szerokość2400 mm
Masa25 t
Układ osiB'02'B'0
Moc silników4 · 40 kW
Miejsca siedzące31 (oryginalnie 32)
Miejsca stojące150

Dzieje szczecińskich wagonów szybkobieżnych i zarazem przegubowych zaczynają się w 1971 roku, kiedy to do Szczecina dostarczono pierwsze tramwaje typu 102Na. Była to pierwsza dostawa fabrycznie nowych wozów od 1962 roku, kiedy to zakupiono z chorzowskiej fabryki Konstal dwuosiowe wagony typu 4N1.

Pierwszy tramwaj typu 102Na wyruszył na szczecińskie ulice 13 grudnia 1971 roku na trasę linii 7. Wtedy kursowała ona z Krzekowa poprzez ul. Żołnierską, ul. Mickiewicza, al. Bohaterów Warszawy, ul. Jagiellońską, al. Wojska Polskiego, Plac Zwycięstwa, Bramę Portową, ul. Wielką (tak się wtedy nazywała ul. Wyszyńskiego) i zawracała z powrotem poprzez Nabrzeże Wieleckie i ul. Dworcową w kierunku Krzekowa.

Do końca 1971 roku na trasy wyjechało 10 wagonów 102Na o numerach 601 – 610. Rok później do Szczecina dostarczono kolejnych 20 sztuk tramwajów 102Na, które otrzymały numery 611 – 630. Wszystkie wozy umieszczono w zajezdni Pogodno, skąd wyjeżdżały na linie 4, 7, 8 i 9. W latach 80. XX wieku z powodu braku motorniczych można było spotkać tramwaje 102Na połączone w składy dwuwagonowe na liniach 2, 8 i 9.

Na początku lat 90. XX wieku, po dwudziestoletniej ciągłej eksploatacji bez żadnych remontów, najbardziej wyeksploatowane wagony zostały skasowane. Były to tramwaje o numerach 601, 602, 603, 605, 607, 611, 613, 614, 618, 623 i 627. Wcześniej, bo w wyniku uszkodzeń powypadkowych, skasowano wozy 610 (w 1989 roku), 616 (w 1987 roku) i 621 (w 1992 roku). Pozostałe wagony zostały wysłane do Miejskiego Zakładu Naprawy Tramwajów w Krakowie, gdzie zostały poddane kompleksowej modernizacji. Braki taborowe uzupełniono dokupując w sumie 7 używanych pojazdów z Katowic, Łodzi, Torunia i Wrocławia. Warto wspomnieć o tym, że tylko wagon 601”, który został zakupiony od przewoźnika w Katowicach, był wagonem 102Na, natomiast wagony 610” i 611” zakupione we Wrocławiu były różniącymi się w wyglądzie przodu i tyłu wozami 102N. Pozostałe, zakupione w Łodzi (602”) i Toruniu (603”, 605”, 607”) były wąskotorową odmianą, oznaczaną jako typ 803N. Po powrocie z Krakowa wszystkie wagony zostały skierowano do zajezdni Niemierzyn. Wiązało się to ze stopniowym wycofywaniem z ruchu liniowego tramwajów z rodziny N. Od tej pory wagony typu 102Na wyjeżdżały na linie 3, 4, 11 i 12. W wyjątkowych przypadkach wyjeżdżały na linie 1 (okres wakacyjny) bądź 2 (wzmocnienia z powodu Wszystkich Świętych). 1 listopada każdego roku, jako wzmocnienia cmentarne, tramwaje typu 102Na łączono w składy i wysyłano na linię D8.

Końcowa eksploatacja wagonów 102Na w zajezdni Niemierzyn zaczęła sprawiać poważne trudności eksploatacyjne. Wielokrotnie zdarzało się, że z powodów awarii zamiast wagonów 102Na pojawiały się na trasie wagony GT6 („helmuty”), bądź pojedyncze wozy z rodziny 105N. Mimo trudu wkładanego w naprawę tramwajów 102Na, ich stan pogarszał się z roku na rok. 1 października 2004 roku, w związku z zamknięciem zajezdni Niemierzyn, wszystkie wagony 102Na przeniesiono do zajezdni Pogodno. Tam podjęto decyzję o stopniowym ich wycofywaniu. Jeszcze tego samego roku ze stanu inwentarzowego MZK skreślono dwie „stodwójki” – 622 i 626. W 2005 roku zaczęto poszukiwać tramwajów, które miałyby zastąpić wysłużone wozy 102Na. Wybór padł na wycofywane z Berlina czeskie tramwaje KT4Dt. Wraz z ich pierwszą dostawą, w listopadzie 2006 roku tramwaje 102Na zaczęły być wypierane z linii, na których do tej pory były normą, a więc najpierw z linii 9, następnie 5, 12 i na końcu z linii 4. W dniu 28 lutego 2007 roku tramwaje typu 102Na po raz ostatni wyjechały na szczecińskie trasy. Początkowo na linię 4, by pod wieczór z pętli Pomorzany ruszyć trasą linii 3.

Tekst: Kajetan Szmuciński

Najpierw trzy, a ostatecznie dwa egzemplarze wagonów 102Na stały się historycznymi. Są to pojazdy o numerach 604 i 606. Ten ostatni, po długim oczekiwaniu, w miesiącach letnich 2010 roku przeszedł remont w warsztatach spółki Tramwaje Szczecińskie. Otrzymał wygląd zewnętrzny zbliżony do tego, jakie posiadały 102-ki tuż po remoncie w połowie lat 90-tych XX wieku. Zostało mu też odświeżone wnętrze. Drugi z wagonów oczekuje nadal na remont na terenie zajezdni Pogodno. Ostatecznie wagon 102Na o numerze taborowym 606 stał się elementem wystawy głównej Muzeum Techniki i Komunikacji - Zajezdnia Sztuki w Szczecinie.


Powrót do podstrony "Tabor historyczny"
Powrót do strony głównej serwisu