Miasto Szczecin

wschód słońca nad stocznią

       Szczecin jest najdalej wysuniętym na zachód dużym miastem Polski. Dla mieszkańców i coraz większej liczby gości odwiedzających nasze miasto oczywistym jest fakt, że ze Szczecina jest bliżej do Berlina, Kopenhagi czy Sztokholmu, niż do... Warszawy.
       Szczecin jest stolicą nowego województwa Zachodniopomorskiego, a z powierzchnią 303 km2 należy po Warszawie do najbardziej rozległych miast Polski. To ważny port morski, mimo że od wybrzeży Bałtyku dzieli go w linii prostej odległość około 65 km (drogą około 100 km); to ośrodek przemysłowy, handlowy i kulturalny oraz siedziba 11 wyższych uczelni, w których studiuje około 40 tys. studentów. Przez miasto przebiegają 4 drogi krajowe. Ulice miasta mają łączną długość 748 km.
       Szczecin leży nad Odrą, na nizinnym obszarze rozciągającym się na szerokość nieco ponad 10 km kotliny międzyrzecza. Odra płynie przez Szczecin dwoma korytami - jej wschodnie ramię to Regalica, która wpada do jeziora Dąbskiego, a drugie ramię - to Odra Zachodnia, która płynie wzdłuż licznych dzielnic Szczecina, uchodząc do Roztoki Odrzańskiej na wysokości Polic. Rzeka dzieli miasto na dwie części: lewobrzeże i prawobrzeże. Ten drugi termin - Prawobrzeże - funkcjonuje w mieście jako synonim dzielnicy Dąbie wraz ze wszystkimi starymi i nowymi osiedlami znajdującymi się po prawej stronie Regalicy (Odry Wschodniej).
       Z ogólnej powierzchni miasta spora część przypada na lasy, parki i wody. W granicach Szczecina jest 16 jezior i stawów. park KasprowiczaW mieście znajduje się 15 parków, które zajmują powierzchnię 142,51 ha. Największym jest Park Kasprowicza oraz Park Żeromskiego. Największym i najciekawszym skupiskiem zieleni jest Cmentarz Centralny rozciągający się na powierzchni około 160 ha. Szczecin jest otoczony parkami leśnymi, z których najbliżej centrum znajduje się Park Leśny Arkoński, a zaraz za nim Park Leśny Głębokie z jeziorem Głębokie. Unikatowym obszarem przyrodniczym w skali Europy jest szczecińskie Międzyodrze położone między dwoma ramionami Odry, na którym żyje około 300 gatunków płazów, gadów, ptaków i ssaków.
       Krajobraz okolic Szczecina ukształtował się pod wpływem lodowców, które napływały kilkakrotnie ze Skandynawii. Najbardziej charakterystycznym elementem krajobrazu są wzgórza morenowe otaczające miasto. Na lewym brzegu rzeki wzniesienia wokół Szczecina dochodzą do 131 metrów (Wielecka Góra, Wzgórza Warszewskie), a na prawym brzegu do 147 metrów n.p.m. (Bukowiec, Góry Bukowe).
       Klimat miasta i okolic jest określany jako wilgotny i umiarkowanie ciepły. Jest on kształtowany przede wszystkim przez wpływy Bałtyku i bliskość Atlantyku, a średnia temperatura lata jest niższa o 1-2°C niż w Polsce centralnej, natomiast zimy są odpowiednio łagodniejsze o około 2°C.

Szczecin w wieku XIX i początku XX

       Punktem zwrotnym w rozwoju miasta była decyzja o rozebraniu fortyfikacji. Burzenie fortów i murów miejskich rozpoczęto w czerwcu 1873 roku i od tego okresu datuje się bardzo dynamiczna rozbudowa miasta. Rozwój przestrzenny Szczecina stanowił w tym okresie klasyczny wzór urbanistyki geometrycznej,plac Odrodzenia dla której przyjmowano jako podstawę gwiaździste place z trójkątnymi parcelami budowlanymi. Kolejnym etapem rozwoju przestrzennego miasta na przełomie XIX i XX wieku stało się włączanie do Szczecina zurbanizowanych już, samodzielnych dotąd podmiejskich osiedli i miasteczek. Rozwój ten wiązał się z rozbudową infrastruktury komunalnej. W 1843 roku zbudowano dworzec kolejowy, a w latach 1843-1877 powstały połączenia kolejowe z Berlinem, później z Poznaniem, Wrocławiem i Gdańskiem. W 1879 roku na ulice miasta wyruszył pierwszy tramwaj konny, a już 1896 roku tramwaj elektryczny. W 1848 roku uruchomiono gazownię, w 1865 roku wodociągi miejskie, a w 1887 roku pierwszą elektrownię. W początku XX wieku wybudowano oczyszczalnię ścieków. W 1897 roku uruchomiono hutę żelaza. W latach 1894-1898 bardzo dynamicznie rozwijał się port szczeciński, natomiast szczególnie intensywny rozwój stoczni przypada na lata 1870-1914.
       Od XVI do początku XVIII wieku Szczecin zamieszkiwało około 10 tys. osób. W 1720 roku Szczecin liczył tylko 6.081 mieszkańców, w 1740 już 12.360, a w 1820 - 27.681 mieszkańców. Wraz z rozwojem miasta nadal wzrastała liczba ludności, z 55 tys. w 1855 roku, przez 116 tys. w 1890 roku, do 237 tys. w 1911 roku oraz 381 tys. w 1939 roku.
       Wskutek alianckich nalotów bombowych, szczególnie w latach 1943-1945, zabudowa miasta została zniszczona w 60-70%, port wraz z przyległościami w 70-80%, a obiekty przemysłowe uległy zniszczeniu niemal w 90%. Najbardziej ucierpiały tereny nad Odrą oraz centrum miasta, w tym dawna Starówka.
       W dniu 25 kwietnia 1945 roku opuścił Szczecin wraz z oddziałami Wermachtu ostatni Gauleiter Szczecina i Pomorza Schwede-Coburg. W dniu następnym miasto zostało zdobyte przez 65 armię sowiecką pod dowództwem gen. Pawła Batowa, a już 28 kwietnia przybyły do niego władze polskie. Na czele Tymczasowego Zarządu Miasta stanął inż. Piotr Zaręba, wyznaczony przez władze na urząd prezydenta miasta. Szczecin tuż po wojnieW tym czasie w Szczecinie znajdowało się zaledwie około 200 Polaków oraz około 6 tys. Niemców, których zgromadzono w dzielnicy Niebuszewo. Wojenny komendant miasta, płk. Aleksiej Fiedotow zezwolił Niemcom na utworzenie własnej administracji, którą przechwycili niemieccy komuniści pod szefostwem Ericha Wiesnera. Ich taktyka, w kontekście niezłych kontaktów z sowieckimi elitami sprowadzała się do łagodzenia warunków klęski oraz ochrony przed niektórymi stratami terytorialnymi. Niemcom udawało się to niemal znakomicie, co w sporym stopniu było już zasługą przede wszystkim Anglosasów. Oprotestowali oni przybycie do Szczecina władz polskich, w rezultacie czego Polacy opuścili miasto 19 maja. Powrócili do niego 9 czerwca, ale też na niedługo, bo po raz kolejny musieli opuścić miasto 19 czerwca. Prezydent miasta i wojewoda szczeciński zameldowali się ostatecznie w mieście 5 lipca 1945 roku. Polska administracja przejęła miasto z wyłączeniem portu, który w całości pozostawał w rękach sowieckich do 1947 roku, w części nawet do 1955 roku. Przez port szczeciński, również z nabrzeża przy dzisiejszych Wałach Chrobrego, Sowieci wywozili zdobyczny sprzęt z terenu Niemiec.
Ogierd Różycki
"Szczecin - praktyczny przewodnik"


HISTORIA KOMUNIKACJI MIEJSKIEJ    GALERIA HISTORYCZNA


Powrót do podstrony "Zabytki"
Powrót do strony głównej serwisu

Dział redaguje: Elżbieta Szczerska.