UWAGA TRAMWAJ!

Miesięcznik Szczecińskiego Towarzystwa Miłośników Komunikacji Miejskiej

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20

Numer 1 / 2002 (1) [4] marzec 2002

Zamiast wstępu...

     Jak zdążyliście już pewnie zauważyć, nasza klubowa gazeta przeszła pewną "metamorfozę". I nie chodzi tu tylko o zmianę tytułu, który - według osób zgromadzonych na zebraniu redakcyjnym przed Walnym Zebraniem Członków w dniu 20 stycznia 2002 - lepiej będzie oddawał treść tego miesięcznika. Postanowiliśmy także zmienić nieco samą tematykę. Będziemy teraz się również zajmować opisywaniem komunikacji miejskiej w Szczecinie (jednak tylko w pewnym ograniczonym zakresie). Ogólnie, postaramy się utrzymywać tą gazetę na poziomie nieco wyższym, niż dotychczas.
     Pozostaje mi więc już tylko życzyć przyjemnej lektury pierwszego numeru.

Naczelny

Wygrzebane
w archiwum Prezesa
.

Ostatnia "konka"?

   W pierwszych latach po II wojnie światowej ekonomiczne aspekty zostały zdominowane ogólnonarodowym zryw do odbudowy gospodarki narodowej i miast. [...]
   Pierwsza załogę przedsiębiorstwa trzeba było zaimprowizować w oparciu o nielicznych fachowców, którzy gdzie indziej zdobywali swoje ostrogi tramwajarskie. Załoga stanęła w obliczu okaleczonego kadłuba, który wymagał rozszyfrowania, w jaki sposób go uruchomić. Pierwsza załoga ściągająca w Szczecinie wozy tramwajowe po bruku otrzymała przydział żywności po 1/2 bochenka chleba dziennie, to też nic dziwnego, że gdy padł nam koń, który stanowił jedyna siłę pociągową uruchamiającą wieżówkę na sieci, zabraliśmy go do stołówki i wszyscy wspólnie go skonsumowali, a obiad zaliczyliśmy do jednego z lepszych. Pierwsza załoga zdawała sobie sprawę, że w warunkach miasta powracającego do życia tramwaj jeżdżący po ulicy jest czymś więcej niż zwykłym środkiem komunikacyjnym, że jest on symbolem zagospodarowania i obecności organizacji zapewniającej podstawowe warunki bytu.

Z art. M. Rataja "Jaka była praca w komunikacji miejskiej", Transport Miejski 2/89


Informacje Zarządu:

Linie turystyczne 2002.

   Pod koniec lutego Zarząd Towarzystwa opracował i przedstawił MZK i SPPK projekty turystycznych linii tramwajowej "o" i autobusowej "50". W porównaniu z poprzednim rokiem proponujemy, aby obie linie startowały już 2 czerwca i kursowały w każdą niedzielę do 1 września. Zostały przedstawione dwie propozycje trasy linii tramwajowej. Pierwsza zakłada utrzymanie zeszłorocznej trasy z obróceniem przejazdu przez pętlę uliczną w ulicach Wojska Polskiego - Jagiellońska. Drugi pomysł to rozpoczęcie trasy na Bramie Portowej, przejazd ulicami Krzywoustego, Bohaterów Warszawy, Wojska Polskiego, Piłsudskiego do stoczni i powrót przez Dworcową do Bramy Portowej. Ostateczny wybór jeszcze nie zapadł, a obie trasy zostaną przetestowane podczas przejażdżki 3 marca. Trasa linii autobusowej rozpoczynać się będzie na Tkackiej i prpwadzić Sołtysią, Trasą Zamkową nad Odrę, Wałami Chrobrego, Admiralską, Plac Rodla, Piłsudskiego, wzdłuż Jedności Narodowej, Jasne Błonia, Słowackiego, Monte Cassino, ulicą Jedności Narodowej, Niepodległości, Dworcową, Wyszyńskiego do Tkackiej. Ceny biletów zostały ustalone na 3 zł normalny i 2 zł ulgowy.

Imprezy w 2002 roku.

   W roku 2002 zostaną zorganizowane następujące imprezy:
12.05 Grill na torach 4
29.06 wyjazd ogórkiem na wąskotorówkę do Gryfic
08.09 10 lat likwidacji linii "10"
22.09 95 lat zajezdni Niemierzyn / Dzień Bez Samochodu
08.12 3 lecie STMKM

Nowe legitymacje

   W marcu 2002 roku wydaną zostane nowe legitymacje czlonkowskie. Mają nowy wygląd i będą ważne po podbiciu pieczątką przedłużającą ich ważność co rok. Legitymacje wydawać będzie Pani Ela.

Zarząd STMKM
Po szynach przez historię.
Tramwaje konne w Szczecinie.

   Kiedy od początku XIX wieku liczba ludności wzrosła czterokrotnie i wynosiła w 1870 roku około 84 tys. mieszkańców miasto przestało się praktycznie rozwijać z powodu otaczających go fortyfikacji. Szczecin był wtedy bardzo silną pruską twierdzą. W roku 1873 zburzono mury i większość budowli obronnych. W tym samym czasie w Berlinie podjęto decyzję o przyznaniu Szczecinowi koncesji na utworzenie czterech konnych linii tramwajowych, która wpłynęła na ręce inż. Johannesa Businga. Stosowna umowa z miastem została podpisana 10 października 1878 roku. Oprócz uiszczenia 1000 talarów opłaty za koncesję zobowiązywała do budowy sieci ulicznych linii tramwajowych, a także czyszczenia szyn i ulic oraz poszerzenia zbyt wąskich dróg na trasie przejazdu. W celu zrealizowania przedsięwzięcia powstała spółka o nazwie Stettiner-Strassen-Eisenbahn-Gesellschaft. Ważność koncesji wynosiła trzydzieści lat po których całość majątku miała przejść na własność miasta.
   W 1878 roku rządy w Szczecinie objął nadburmistrz Hermann Haken, przyszły twórca wielu obiektów jak np. dzisiejsze Wały Chrobrego oraz wielu szerokich alei. Jemu także możemy zawdzięczać ocalenie Bramy Portowej i Królewskiej które miały być wyburzone. To on właśnie w dniu 6 maja 1879 roku na dzisiejszym Placu Orła Białego wraz z dyrektorem policji Hr. Due de Gronsem wbił pierwsze gwoździe pod tory tramwajowe. Uroczystość tę opisały szczecińskie Ostsee Zeitung i Borsennachrichten der Ostsee. Otwarcie pierwszej linii nastąpiło w dniu 25 sierpnia 1879 roku na trasie: Łękno - Wojska Polskiego - Brama Portowa - Grodzka - pl. Orła Białego - Staromłyńska - pl. Hołdu Pruskiego - Matejki - Wyzwolenia - Staszica. Długość jej wynosiła 5030 metrów. 16 października ruszyła druga linia o długości 6330 metrów a jej trasa przebiegała od Golęcina ulicami Światowida - Ludowa - Parkowa - Matejki - pl. Hołdu Pruskiego - Staromłyńska - Brama Portowa do ulicy 3 Maja (róg Narutowicza). W 1881 roku linię tę wydłużono do ulicy Potulickiej z inicjatywy właściciela teatrzyku Bellevue, który sfinansował inwestycję, oraz dokupił dwa wagony. W następnych latach nastąpiło uruchomienie dwóch linii od Bramy Portowej przez Wyszyńskiego do ulicy Nabrzeże Wieleckie, oraz od Dworca Głównego przez Kolumba - Chmielewskiego do ulicy Smolańskiej.
   W miarę upływu czasu stopniowo rozwijano sieć tramwajowa wprowadzając korekty na liniach. Można dodać że w roku 1887 łączna długość linii wynosiła 18678 metrów, częstotliwość kursowania od 6 do 12 minut. Natomiast w 1891 roku całkowita długość wynosiła ponad 19 km torowisk przeważnie jednotorowych, nie licząc oczywiście mijanek. Do obsługi linii kupiono na początek 20 wagonów dwuosiowych wybudowanych w zakładach Noelschen Waggonfabrik w Wurzburgu.

  tramwaj konny

   mapa konnej sieci

   Mogły one pomieścić 26-ciu pasażerów. Posiadały 14 miejsc siedzących na ławkach umieszczonych wzdłuż wagonu i 12 miejsc stojących. Do ich ciągnięcia Towarzystwo posiadało około 80 koni rasy duńskiejPowstały także dwie zajezdnie: na rogu ulicy Piotra Skargi, oraz na Golęcinie. Liczba wagonów stopniowo powiększała się aby w 1886 roku osiągnąć liczbę 39 sztuk. Dalsze 12 wagonów to tabor gospodarczy w tym 6 to wagony towarowe, 4 solarki i 2 wagony do nauki jazdy. W tym czasie przedsiębiorstwo tramwajowe posiadało już 200 koni. Kiedy zaczynało brakować miejsca postanowiono zakupić teren przy ulicy Kolumba oraz wyspę Jaskółcza leżąca opodal. Znalazło tam miejsce 90 koni, 22 wagony oraz magazyny i warsztaty. Podczas eksploatacji linii konnych dostrzeżono ograniczone możliwości tej trakcji.
   W roku 1894 rozpoczęto rozmowy na temat elektryfikacji istniejących już tras i zbudowania sieci tramwajowej całkowicie zelektryfikowanej. Kiedy w 1897 pierwsze elektryczne wozy weszły do eksploatacji część wagonów konnych zaczęto przystosowywać jako doczepne poprzez zamontowanie specjalnych łączników. Wiele z tych wagonów eksploatowano do lat 30.

Ryszard Dudziński

Dzieje szczecińskich linii.
Linia "1".

   Od linii nr 1 rozpoczynamy cykl poświęcony historii linii tramwajowych w Szczecinie. W odcinkach będą opisane trasy poszczególnych linii oraz jak i kiedy się zmieniały. Będą też wspomniane najważniejsze remonty w ich historii i gdzie były one wówczas skierowane.
   Pierwsza linię tramwaju konnego w Szczecinie uruchomiono 23 sierpnia 1879 roku. Trasa jej zaczynała się przy zajezdni u zbiegu al. Wojska Polskiego i ul. Piotra Skargi, prowadziła do pl. Zwycięstwa, następnie przez Bramę Portowa, ul. Grodzką, Staromłyńską, pl. Hołdu Pruskiego, ulicami Rooselvelta, Wyzwolenia do obecnego Ronda Giedroycia. 25 października 1885 roku linię ta rozdzielono na dwie odrębne - od ul. P. Skargi do Dworca Głównego i od Niebuszewa do Dworca Głównego. Po dwóch latach pierwsza linię skierowano do ul. Jana z Kolna.
   W 1897 roku nastąpiła elektryfikacja linii, a 4 lipca skrócono ja do ul. Wyszyńskiego. W 1905 roku nadano dotychczasowym już siedmiu liniom numery. Linia Łękno - Wyszyńskiego otrzymała nr 1 oraz została przedłużona do Łasztowni. Była to pierwsza linia, która prowadziła przez most na Odrze.
most na RegaliczceW 1906 roku nastąpiło przedłużenie linii w stronę północno - zachodnia, do ul. Ostrawickiej. Do dziś zachowała się stara poczekalnia przy tej ulicy, wybudowana w 1926r. W 1912 roku linia otrzymała kolor żółty. W stronę południowo - wschodnią linię przedłużano stopniowo: 26 listopada 1925 roku "Jedynka" dotarła do Stoczni Remontowej "Parnica", rok później do Basenu Górnośląskiego, następnie 1 października 1926 roku do Mostu Cłowego, a w dniu 17 lipca 1927 roku do Lotniska położonego poza ówczesnymi granicami miasta. Jednocześnie otwarto 3 lipca 1927 roku nowy odcinek trasy prowadzący do Toru Kolarskiego. Od tego momentu linia ta była najdłuższa w Szczecinie i liczyła 11,5 km długości.
   Do 1927 roku przejazd przez mosty na Odrze i Regalicy odbywał się siłą rozpędu, ponieważ nie potrafiono przeprowadzić trakcji elektrycznej przez część zwodzoną. Wbrew pozorom linia nr 1 spełniała bardzo ważną rolę w komunikacji miejskiej. Na Torze Kolarskim odbywały się liczne zawody, a lotnisko w Dąbiu zapewniało regularne połączenia z wieloma miastami Europy. Tu też miały przystanki początkowe autobusy zmierzające do Dąbia, Kijewa czy Podjuch. W owym czasie "Jedynkę" obsługiwały składy: dwuwagonowe typu Bremen oraz trójwagonowe typu LHB (zwane również Pullmannami) z zajezdni Pogodno i Piotra Skargi.
   W wyniku działań wojennych zniszczeniu uległo wiele ulic i budynków, a także wszystkie mosty. Miało to wielki wpływ na funkcjonowanie komunikacji tramwajowej. Z tego też powodu tramwaj już nigdy nie pojechał przez Most Cłowy.
   Po wojnie "Jedynkę" uruchomiono 1 października 1945 roku na trasie Ostrawicka - al. Wojska Polskiego - pl. Zwycięstwa. W latach 1946-48 linia ta kursowała już od Zajezdni Pogodno do ul. Potulickiej, a w 1955 roku oddano do użytku pętlę Głębokie. 24 kwietnia 1965 roku trasa linii uległa zmianie, od pl. Zgody przez ul. Obrońców Stalingradu, Plac Żołnierza, ulice Wyszaka, Jana z Kolna do Stoczni Szczecińskiej. Po wypadku "szóstki" 7 grudnia 1967 roku na ul. Wyszaka wprowadzono zmiany w funkcjonowaniu linii tramwajowych, "Jedynka" od tej pory jeździła przez ulice Matejki, Malczewskiego, Parkową i Dubois.
   W grudniu 1973 roku wprowadzono kolejne zmiany: zlikwidowano torowisko w AI. Wojska Polskiego od pl. Sprzymierzonych do pl. Zwycięstwa oraz na ulicach Obrońców Stalingradu i odcinku Jagiellońskiej od al. Piastów do Wojska Polskiego, wskutek czego tramwaje nr 1 zaczęły jeździć ul. Piłsudskiego. Podczas remontu ul. Malczewskiego w latach 1987 - 88 "Jedynkę" skierowano do Lasu Arkońskiego. W czerwcu 1989 roku rozpoczął się remont odcinka al. Wojska Polskiego od pl. Gałczyńskiego do pl. Sprzymierzonych, w wyniku czego linię nr 1 skierowano objazdem przez ulice Wawrzyniaka, Bohaterów Warszawy, Jagiellońską i Piastów. Tą trasą "Jedynka" kursowała do czasu zawieszenia w dniu 10 czerwca 1991 roku. Do tego czasu obsługiwały ja dwuwagonowe składy 4N+4ND z Zajezdni Niemierzyn. Nocne tramwaje na trasie Głębokie - Stocznia Szczecińska jeździły do grudnia 1996 roku.
   Ponowne uruchomienie "Jedynki" nastąpiło 2 stycznia 1996 roku. Od tego momentu kursuje ona od ul. Potulickiej przez pl. Hołdu Pruskiego, al. Wojska Polskiego do Głębokiego, a poza szczytem komunikacyjnym do Zajezdni Pogodno. Obsługiwana jest pojedyńczymi wagonami 105N z tej zajezdni, a w okresie letnim składami podwójnymi na całej trasie. Również w ostatnich latach, z powodu prowadzenia wielu remontów, linia "1" ulegała zmianom, np. latem 1998 roku kursowała ona z Głębokiego do Lasu Arkońskiego, z powodu wymiany szyn w al. Niepodległości.
Marcin Klassa

BACK NEXT

UWAGA TRAMWAJ!
Redaguje zespół w składzie:
Adam Kołacz - redaktor naczelny, Ryszard Dudziński, Remigiusz Grochowiak, Marcin Klassa
Redakcja zastrzega sobie prawo do skracania i zmian nadesłanych materiałów
Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych