Cmentarz Centralny

cmentarz

      Już od końca XIX wieku władze Szczecina planowały likwidację starych cmentarzy rozlokowanych w środku miasta. U schyłku XIX wieku w Szczecinie było bowiem 88 cmentarzy różnych wyznań: ewangelickie (45), żydowskie (2), francuskie (2) oraz 29 związanych z kościołami i klasztorami. W tej chwili w mieście, oprócz Cmentarza Centralnego jest 9 innych cmentarzy, w tym 4 czynne (Wielgowo, Zdroje, Dąbie, Płonia).
      Na początku 1900 roku władze miasta przystąpiły do zorganizowania nowoczesnego cmentarza komunalnego, wzorując się na nekropoliach istniejących ówcześnie w Hamburgu i Wiedniu. Na potrzeby cmentarza przeznaczono nie zabudowane tereny pomiędzy dzisiejszymi ulicami: Ku Słońcu, Mieszka I-go, Dworską oraz Wierzbową. Zbudowano 11 km dróg przejezdnych i 60 km dróg pieszych, wykonano 21 ha sieci wodnej z 450 ujęciami. Koszty urządzenia całego obiektu wynosiły 3 miliony marek. Oficjalne otwarcie nowego cmentarza nastąpiło 6 grudnia 1900 roku.
      Cmentarz Centralny to druga pod względem powierzchni nekropolia europejska. Początkowo obszar nowego cmentarza obejmował 64 ha. Projektantem tej części był architekt miejski W. Meyer-Schwartau. Po 1919 roku włączono do cmentarza dalsze tereny, wskutek czego jego powierzchnia wzrosła do 123 ha. W latach dwudziestych projektowaniem dołączonej części cmentarza zajmował się dyrektor cmentarza, Georg Hanning. Powierzchnia dzisiejszego cmentarza wynosi 160 ha, a znajdujące się na jego terenie alejki mają długość ponad 80 km.jesień
      Zamiarem projektantów było stworzenie godnego miejsca spoczynku zmarłych. Położyli oni szczególny nacisk na wygląd zewnętrzny cmentarza, nadając mu charakter parku, łączącego bogaty i różnorodny drzewostan z ozdobną roślinnością. Urządzono różniące się zadrzewieniem i architekturą oddzielne kwatery. Uroku temu miejsca dodają urozmaicony topograficznie teren, ciągi alei oraz liczne baseny. Cała architektura Centralnego została podporządkowana jednej myśli przewodniej, by uczynić z niego park o walorach artystycznych i estetycznych. świadczy o tym m.in. urządzona w 1911 roku z inicjatywy miasta i Związku Rzeźbiarzy wystawa projektów nagrobków i rzeźb nagrobnych, po której znalazły się na cmentarzu dzieła znanych artystów plastyków, rzeźbiarzy i kamieniarzy szczecińskich oraz twórców z innych miast.
      Główna aleja cmentarza o dł. 1,2 km prowadzi w kierunku zachodnim, jest ona tak wytyczona, że zachodzące słońce w lecie zapada na horyzoncie dokładnie na osi alei.
      Cmentarz położony jest na falistym terenie, którego walory wykorzystano bardzo umiejętnie przy doborze gatunków oraz wykonanych nasadzeniach. Szczególnie interesujący jest kontrast kolorystyczny liści i kwiatów. Kompozycje grup roślinnych zostały tak stworzone, aby współgrały z otoczeniem, np. świerki serbskie przy kaplicy. Układ kwater grzebalnych, oddzielonych od dróg żywopłotami lub pasami wysokiej zieleni dodatkowo nadaje cmentarzowi charakter wielkiego ogrodu dendrologicznego.
      Cmentarz wyróżnia się bogactwem gatunków i odmian drzew i krzewów (ok.60). Główne aleje są wysadzane różnorodnymi gatunkami drzew, i tak istnieje aleja platanowa, dębów czerwonych, aleja świerków serbskich, leszczyny tureckiej, lipy pośredniej, aleja limbowa i wiele innych.
      Przeważająca część drzew i krzewów szczecińskiej nekropolii jest obcego pochodzenia. Dużą wśród nich grupę stanowią gatunki północnoamerykańskie, jak: jodła kalifornijska, liczne świerki: kłujący, biały, świerk Engelmanna, sosny: pięcioigielna sosna amerykańska (wejmutka), trójigielna sosna żółta, której igły osiągają 25 cm długośsci, choina kanadyjska z drobnymi szyszkami czy żywotnik olbrzymi. Z drzew i krzewów liściastych rosną tu: klon srebrzysty, kielichowiec wonny, dąb czerwony, lipa amerykańska. Do gatunków azjatyckich należą: forsycja zwykła, której gałązki pokrywają się wczesną wiosną złocistymi kwiatami, modrzew japoński, wiśnia piłkowana, żylistek i złotlin japoński (barwne kwiaty tych krzewów rozwijają się w maju i czerwcu), żywotnik wschodni, świerk szydlasty i miłorząb japoński. Bardzo ciekawym gatunkiem jest dąb ciemnozielony, który przez cały okres zimy zachowuje ulistnienie. Z gatunków krajowych występują bardzo liczne: klony, graby, brzozy, lipy, dęby, buki, cisy i jawory.
kamień nagrobny Stoewera
      W tym ogrodzie historii, w którym ból po zmarłych materializuje się w nagrobkach, płytach epitafijnych czy pomnikach znajdziemy tylko nieliczne pozostałości z czasów niemieckich. A przecież do końca 1938 roku pochowano tu niemal 110 tysięcy osób, w tym wielu znamienitych obywateli miasta. I tak np. niedaleko wejścia głównego znajduje się kamień nagrobny poświęcony pamięci zmarłego w 1908 roku Bernharda Stoewera, założyciela (1896) szczecińskiej fabryki samochodów.

      Główne wejście na Cmentarz zbudowano w formie neogotyckiego kolumnowego portyku o długości 77 metrów. Podczas wojny budowla została częściowo uszkodzona; odbudowując ją dokonano niewielkich zmian architektonicznych.
      Neogotycka kaplica zbudowana w 1906 roku po wojnie nie była użytkowana. Dopiero pożar w 1981 roku spowodował, że wyremontowano ją i od 21 marca 1994 roku służy jako Kaplica Główna. Znajdujące się przy drugim wejściu zabudowania gospodarcze i kaplicę zbudowano w latach 1928-1930. Natomiast trzecią kaplicę, zlokalizowaną przy al. Leszczynowej - w latach trzydziestych. Została zburzona w czasie wojny. Podobno jeden z alianckich samolotów lecących nad cmentarzem zgubił bombę, która trafiła w kaplicę. Pozostałe po zniszczeniach wojennych resztki jej murów rozebrano w 1985 r.

brama główna brama główna - 1999 r.
1907 r. - Brama Główna 1999 r. - Brama Główna
kaplica główna kaplica główna - 1999 r.
1911 r. - Kaplica Główna 1999 r. - Kaplica Główna


HISTORIA KOMUNIKACJI MIEJSKIEJ    GALERIA HISTORYCZNA


Powrót do podstrony "Zabytki"
Powrót do strony głównej serwisu

Dział redaguje: Elżbieta Szczerska.